O'zbekistonda mehnat muhofazasi: normalar, MMBT hujjatlari va SHIV

Mehnat muhofazasi — bu mehnat jarayonida xodimning xavfsizligi va sog'lig'ini ta'minlaydigan tadbirlar tizimi. Korxonada u mehnat muhofazasini boshqarish tizimi (MMBT) orqali amalga oshiriladi: bu ish beruvchi tomonidan tuziladigan o'zaro bog'liq hujjatlar, tartib-qoidalar va mas'ul shaxslar majmuasi. Ushbu sahifa — ProUniforma'ning O'zbekiston Respublikasida mehnat muhofazasi bo'yicha navigatsiya markazi: bu yerda amaldagi normativ baza, kasblar bo'yicha SHIV berish normalari, MMBT hujjatlari shablonlari va himoya vositalarini tanlash to'plangan.

Material avvalo ish beruvchilar, mehnat muhofazasi mutaxassislari va muhandislari, kadrlar xizmatlari, shuningdek maxsus kiyim, maxsus poyabzal va SHIV xaridiga javobgar ta'minotchilar uchun foydali bo'ladi. ProUniforma — Toshkentdagi shaxsiy himoya vositalari yetkazib beruvchisi; biz yuridik xizmatlar ko'rsatmaymiz, shuning uchun bahsli masalalar bo'yicha lex.uz va gov.uz dagi birlamchi manbalarga tayaning.

O'zbekistonda mehnat muhofazasining normativ bazasi

O'zbekiston Respublikasida mehnat muhofazasiga qo'yiladigan talablar qonun, Hukumat qarorlari va tarmoq buyruqlari bilan belgilangan. Quyida ish beruvchi tayanadigan asosiy hujjatlar.

• «Mehnatni muhofaza qilish to'g'risida»gi ZRU-410 sonli qonun, 22.09.2016 — xodimlarning xavfsiz mehnat sharoitlariga bo'lgan huquqlarini va ish beruvchining majburiyatlarini, shu jumladan xodimlarni shaxsiy himoya vositalari bilan bepul ta'minlashni belgilaydigan asosiy qonun.
• O'zR VMQ №267, 12.07.2000 — Vazirlar Mahkamasining mehnat muhofazasi hamda xodimlarni maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa SHIV bilan ta'minlash tartibini tartibga soluvchi qarori.
• O'zR VMQ №819, 24.12.2025 — mehnat muhofazasini tashkil etish bo'yicha yangi qoidalar. MMBT hujjatlariga yangilangan talablarni belgilaydi; ish beruvchilar hujjatlarini muvofiqlashtirish muddati — 2026-yil 25-martgacha. Batafsil tahlil: №819 qaror va nima o'zgardi.
• Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining tipik tarmoq buyruqlari (Adliya vazirligida ro'yxatdan o'tgan) — xodimlarga maxsus kiyim, maxsus poyabzal va SHIV ni tarmoqlar va kasblar bo'yicha bepul berishning tipik normalarini belgilaydi. Bu minimal normalar: ish beruvchi ko'proq berishi mumkin, lekin kamroq emas.
• SHIV ga texnik talablar — mahsulot TR TS 019/2011 «Shaxsiy himoya vositalari xavfsizligi to'g'risida» va tegishli GOST ga muvofiq bo'lishi kerak.

Hujjatlarning to'liq matnlari qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasida lex.uz da chop etiladi.

Kasblar bo'yicha SHIV berish normalari

Berish normalari ish beruvchi muayyan kasb xodimiga qaysi himoya vositalarini, qancha miqdorda va qancha muddatga bepul berishi shartligini belgilaydi. Biz eng ommaviy mutaxassisliklar bo'yicha amaldagi normalarni — SHIV ro'yxati va kiyish muddatlari bilan tahlil qildik.

• Payvandchi uchun SHIV normalari — payvandchi kostyumi, kragalar, niqob/qalqon, himoya burunli poyabzal.
• Elektromontyor uchun SHIV normalari — dielektrik qo'lqop va botlar, issiqlikka chidamli to'plam.
• Chilangar uchun SHIV normalari — kostyum, himoya qo'lqoplari, ko'zoynak, burunli poyabzal.
• Bo'yoqchi uchun SHIV normalari — respirator, kostyum, qo'lqop, ko'zni himoya qilish.
• Haydovchi uchun SHIV normalari — maxsus kiyim, signal jilet, qo'lqop.

Ta'minlash tamoyillari va tartibining umumiy tahlili — O'zbekistonda SHIV berish normalari 2026 maqolasida.

Mehnat muhofazasini boshqarish tizimi (MMBT) hujjatlari

Ish beruvchi MMBT hujjatlari to'plamini ishlab chiqishi va yuritishi shart: MMBT to'g'risidagi nizom, mas'ullarni tayinlash buyruqlari, yo'l-yo'riqlar dasturlari va jurnallari, kasblar va ish turlari bo'yicha yo'riqnomalar, SHIV berish normalari ro'yxatlari va berilishini hisobga olish kartochkalari. 24.12.2025 dagi VMQ №819 ni hisobga olib, hujjatlarni yangi talablarga 2026-yil 25-martgacha muvofiqlashtirish zarur.

Hujjatlarni noldan tuzmaslik uchun tayyor to'plamdan foydalaning: 21 ta MMBT hujjati shabloni — nizomlar, buyruqlar, dasturlar, yo'riqnomalar va jurnallar.

Kasbiy xavf-xatarlarni baholash

Kasbiy xavfni baholash — bu har bir ish o'rnidagi xavflarni aniqlash va xavf darajasini belgilash, himoya choralarini, shu jumladan kerakli SHIV ni oldindan tanlash uchun. Amaliyotda bir necha usul qo'llaniladi. 5×5 matritsa usuli xavfni hodisa ehtimoli va oqibatlar og'irligining besh balli shkalalar bo'yicha ko'paytmasi sifatida baholaydi. Fayn — Kinni usuli xavfni uch omil orqali hisoblaydi: ehtimol, ta'sirga uchrash chastotasi va oqibatlar og'irligi.

Har bir usul bo'yicha hisoblash misollari bilan batafsil qo'llanmalar: 5x5 matritsa usuli va Fayn-Kinni usuli.

Normalar va mehnat sharoitiga mos SHIV tanlash

Normalar va xavflar aniqlangach, xodimlarni sertifikatlangan himoya vositalari bilan ta'minlash qoladi. ProUniforma katalogida zarur barcha narsani tanlaysiz:

• Maxsus kiyim — turli tarmoq va mavsumlar uchun kostyumlar, kurtkalar, kombinezonlar.
• Maxsus poyabzal — himoya burunli, teshilishga qarshi tagchili, antistatik botinka va etiklar.
• Shaxsiy himoya vositalari — bosh, ko'z, nafas a'zolari, qo'l va eshitishni himoya qilish.

Berish normalaringizga mos spetsifikatsiya kerakmi? Kasblar ro'yxati va xodimlar sonini yuboring — talablarga mos SHIV ni tanlab, tijorat taklifini tayyorlaymiz.
Narx va spetsifikatsiya so'rash: +998 99 115-12-22

O'zbekistonda mehnat muhofazasi bo'yicha tez-tez beriladigan savollar

Mehnat muhofazasini boshqarish tizimi (MMBT) majburiymi?

Ha. MMBT ni yaratish va yuritish majburiyati «Mehnatni muhofaza qilish to'g'risida»gi ZRU-410 qonuni va Hukumat qarorlariga muvofiq ish beruvchiga yuklatilgan. 24.12.2025 dagi VMQ №819 ni hisobga olib, MMBT hujjatlarini 2026-yil 25-martgacha muvofiqlashtirish kerak.

Korxonada mehnat muhofazasi uchun kim javobgar?

Umumiy javobgarlikni ish beruvchi (tashkilot rahbari) zimmasiga oladi. U mehnat muhofazasi mutaxassisini yoki xizmatini tayinlaydi, kichik tashkilotlarda esa majburiyatlar alohida tayinlangan xodimga yuklatilishi mumkin. Mehnat muhofazasi talablariga rioya qilish majburiyati har bir xodimda ham bor.

Mehnat muhofazasi talablarini buzish nima bilan tahdid qiladi?

Mehnat muhofazasi qonunchiligini buzganlik uchun ma'muriy, og'ir oqibatlar bo'lganda esa jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan; nazorat organlari ko'rsatmalar berishi va ishlarni to'xtatib turishi mumkin. Amaldagi miqdorlarni lex.uz da aniqlang.

Maxsus kiyim va SHIV ni kim to'laydi?

Shaxsiy himoya vositalari xodimlarga ish beruvchi hisobidan bepul beriladi. Ularning qiymatini xodimdan ushlab qolish mumkin emas; berish belgilangan normalar bo'yicha shaxsiy kartochkada rasmiylashtiriladi.

Mehnat muhofazasini tashkil etishni nimadan boshlash kerak?

Mas'ulni tayinlash va ish o'rinlaridagi kasbiy xavflarni baholashdan boshlang, so'ng MMBT hujjatlarini ishlab chiqing, kasblar bo'yicha SHIV normalarini belgilang va xodimlarni sertifikatlangan himoya vositalari bilan ta'minlang.