Ish joyida xavfsizlik uchun mos poyabzalni tanlash

\n Oyoqlarni individual himoya qilish vositalari oishlab chiqarish jarayonlarida xodimlarning oyoqlarini xavfli ta’sirlardan himoya qilishni ta’minlaydi. Agar mehnat majburiyatlarini bajarish paytida oyoqlarga shikast yetish xavfi mavjud bo‘lsa, maxsus poyabzal ko‘rinishidagi himoya ekipirovkasi albatta talab etiladi. U botinka, etik va yarim botinka ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Korxonalar va zavod majmualarida ishlash uchun xavfsiz, qulay va sifatli poyabzal talab qilinadi. \n

\n

Maxsus poyabzalning asosiy turlari

\n

\n\t Oyoqlarni himoya qilish vositalari ishchilar zararli termik, kimyoviy omillar, mexanik jarohatlar va namlik ta’siriga duch keladigan ishlab chiqarishlarda samaralidir. Tanlashni osonlashtirish uchun barcha ishchi poyabzallari muayyan tasnifga ega. Har bir guruh uchun GOST bo‘yicha markirovka ko‘zda tutilgan. \n

\n

Ifloslanishlardan

\n

\n\t Bu maxsus poyabzal tasnifidagi eng keng tarqalgan guruhdir. Bu toifaga turli materiallardan — tabiiy va sun’iy teridan tayyorlangan mahsulotlar kiritilishi mumkin. Talablardan yopiq konstruksiyani va zich bog‘ichni ta’kidlab o‘tish joiz. \n

\n

Mexanik shikastlanishlardan

\n

\n\t Ushbu toifadagi poyabzal ish jarayonida oyoqlarni jarohatlanishdan himoya qilishni ta’minlaydi. Mahsulotlar kesilish, teshilish, ishqalanish va vibratsiyalarga chidamli bo‘lishi lozim. Bunday poyabzalda quyidagi elementlar bo‘lishi mumkin: \n

\n

\n\t
• metall yoki kompozit materiallardan tayyorlangan teshilishga qarshi patak (stelka);
\n\t
• metall yoki kompozit materiallardan tayyorlangan, zarbaga qarshi xususiyatga ega bo‘lgan zirhtumshuq (podnosok);
\n\t
• poyabzalning turli qismlarini mustahkamlash uchun zarur bo‘lgan termoplast qo‘shimchalar.
\n\t
• Mexanik himoyaga ega bo‘lgan yarim botinkalar, sandallar, etiklar va botinkalar ishlab chiqariladi.
\n

\n

Sirpanishga qarshi

\n

\n\t Poyabzal muzlagan va nam yuzalarda sirpanadi. Shu sababli ba’zi ishlar uchun «S» markirovkasiga ega etik va botinkalarni tanlash lozim. Bunday poyabzalda sovuqqa chidamli xususiyatlarga ega materialdan tayyorlangan maxsus tagcharm ko‘zda tutilgan. \n

\n

Past haroratlardan

\n

\n\t Poyabzal qish mavsumida manfiy haroratlarda ishlash uchun qo‘llaniladi. Bunday vaziyatda zich issiqlik saqlovchi qatlamga ega botinka va ishchi etiklar ishlatiladi. Issiqlik saqlovchi sifatida jun, sun’iy va tabiiy mo‘yna, shuningdek, yengil texnologik materiallar qo‘llaniladi. \n

\n

Qizishdan

\n

\n\t Ishning ba’zi turlari uchun issiqqa chidamli tagcharmli va maxsus yashirin furniturali poyabzal ishlatiladi. Uni tayyorlashda metall detallar qo‘llanilmaydi. \n

\n

Kompleks himoya

\n

\n\t Himoya poyabzali elektr toki, namlik, mexanik shikastlanishlardan qo‘shimcha himoya bilan tayyorlanishi mumkin. Sutkaning qorong‘i vaqtida ishlash uchun nur qaytaruvchi detallari bo‘lgan mahsulotlar qo‘llaniladi. Maxsus poyabzal kompleks himoya bilan jihozlanishi mumkin. \n

\n

Poyabzalga qo‘yiladigan talablar

\n
\n

\n\t Faoliyatning turli sohalari uchun sirpanish va teshilishlardan himoyani ta’minlaydigan, quyilgan va sirpanmaydigan tagcharmli etik va botinkalar dolzarbdir. Maxsus poyabzal quyidagi omillardan himoyaga ega bo‘lishi kerak: \n

\n

\n\t
• ot past haroratlardan;
\n\t
• biologik ta’sirlardan;
\n\t
• mexanik ta’sirlardan;
\n\t
• ishlab chiqarishdagi ifloslanishlardan;
\n\t
• kimyoviy moddalardan;
\n\t
• elektr tokidan.
\n

\n

\n\t Maxsus poyabzal xavfli ishlab chiqarishlarda xodimlarning himoyasini ta’minlashi lozim. \n

\n

Tanlash bo‘yicha maslahatlar

\n

\n\t Nafaqat xavfsiz, balki qulay buyumlarni tanlash muhimdir. Qolip noqulaylik tug‘dirmasligi lozim. Ishchi etiklar oyoqning tizzagacha bo‘lgan qismini ishonchli himoya qiladi. Etikning balandligi kamida 30-35 sm bo‘lishi lozim. Hatto harorat keskin o‘zgarganda ham elastiklikni saqlaydigan material ishlatiladi. Uzoq vaqt ishlash uchun mo‘ljallangan poyabzal namlikni chiqarib yuborish uchun qo‘shimchalar bilan jihozlanishi lozim. Qishki jamlanmalar qattiq sharoitlarda ishlash uchun ko‘zda tutilgan. Issiq tutish uchun katta harorat o‘zgarishlariga bardosh bera oladigan tabiiy va sun’iy materiallar qo‘llaniladi. \n

\n

\n\t Tanlashda tagcharmga e’tibor berish lozim. U sirpanchiq yuzalarda muvozanatni saqlash uchun g‘adir-budur (riflenaya) bo‘lishi lozim. Kesilishlardan saqlanish uchun tagcharmsi mustahkamlangan va metall qo‘shimchali modellarni tanlash zarur. \n

\n

\n\t Har qanday maxsus poyabzal tagcharmsi amortizatsiya qiluvchi, o‘tkazmaydigan bo‘lishi, shuningdek, oyoq kaftining anatomik shaklini takrorlashi lozim. Poyabzal tayyorlangan material tabiiy bo‘lishi, biologik va kimyoviy ta’sirlardan himoyani ta’minlashi lozim. \n

\n

\n\t Elektr tokidan himoya qiluvchi poyabzalda kevlar pataklar ko‘zda tutilgan. Ular teshilishlardan himoya qiladi. \n

\n

\n\t Etik va botinkalarda shikastlanishlardan himoya qiluvchi mustahkamlangan zirhtumshuq bo‘lishi lozim. Shuningdek, mahsulotlar mavsumga qarab — mavsumlararo, yozgi, qishki turlarga bo‘linadi. Qo‘llaniladigan materiallarga qarab quyidagi mahsulotlar ajratiladi: \n

\n

\n\t
• rezina va polivinilxloriddan tayyorlangan etiklar;
\n\t
• teri va uning o‘rnini bosuvchilardan tayyorlangan mahsulotlar;
\n\t
• fetr va kiyizdan tayyorlangan poyabzal.
\n

\n

Parvarishlash xususiyatlari

\n

\n\t Mos keladigan poyabzalni tanlashda uning o‘lchamlariga e’tibor berish lozim. Oyoq kafti siqilib qolmasligi lozim. Kiyiz mahsulotlarni teri poyabzalga qaraganda bir o‘lcham kattaroq tanlash tavsiya etiladi, chunki material ekspluatatsiya jarayonida kirishishga moyil. Maxsus poyabzalning chidamliligini va uning ekspluatatsion xususiyatlari uzoq vaqt saqlanishini ta’minlash uchun quyidagi foydalanish shartlariga rioya qilish tavsiya etiladi: \n

\n

\n\t
• ish yakunlangandan keyin poyabzalni ifloslanishlardan tozalash. Uni ventilyatsiya qilinadigan xonada, isitish asboblaridan 50 sm masofada qoldirish mumkin;
\n\t
• etik va botinkalarni ularning himoya xususiyatlari va vazifasiga muvofiq qo‘llash;
\n\t
• poyabzalni organik erituvchilar bilan tozalashga yo‘l qo‘yilmaydi;
\n\t
• poyabzalga haftada kamida bir marta maxsus surtma bilan ishlov berish;
\n\t
• kiyiz mahsulotlarni 40 darajadan yuqori bo‘lmagan haroratda quritish lozim. Tozalash uchun tuklar yo‘nalishi bo‘yicha quruq cho‘tkadan foydalanish lozim;
\n\t
• mavsumlar oralig‘ida poyabzalni polietilen paketlarda saqlash lozim.
\n

\n

Maxsus poyabzalni –10-20 daraja haroratda saqlash tavsiya etiladi. Saqlanishga xonaning tozaligi, quyosh nurlari ta’siri va namlik darajasi kabi omillar ta’sir qiladi. \n

\n

\n\t Mos keladigan poyabzalni tanlashda uning vazifasi, xususiyatlari va foydalanish shartlariga e’tibor berish lozim. GOST normativlariga muvofiq ishlab chiqariladigan modellarni tanlash muhimdir. \n