Elektr toki urishidan himoya choralari
Elektr toki zarbi (porajeniye) odatda xavfsizlik texnikasiga beparvo munosabat tufayli sodir bo'ladi va jabrlanuvchi uchun og'ir oqibatlar bilan tugaydi. Xavfning darajasi zarba vaqti, tok kuchi, kuch...
\n\t Elektr toki urishi odatda xavfsizlik texnikasiga beparvo munosabatda bo‘lish tufayli sodir bo‘ladi va jabrlanuvchi uchun og‘ir oqibatlar bilan tugaydi. Xavf darajasi tok urish vaqtiga, kuchiga, kuchlanishiga, tokning boshqa xususiyatlariga, shuningdek, xonadagi namlikdan tortib insonning fiziologik xususiyatlarigacha bo‘lgan hamroh omillarga bog‘liq. Ish joyi xavfsizligini ta’minlash uchun texnik, tashkiliy, profilaktik choralarni, shuningdek, shaxsiy himoya vositalarini qo‘llash muhimdir. \n
\nElektr toki urishining keng tarqalgan holatlari
\n\n\t Inson uskunalar, simlar va boshqa elektr manbalari bilan to‘qnash kelganda, kuchlanish ostida qolgan tana qismlari orqali elektr energiyasi oqib o‘tishi natijasida uni tok uradi. Yuqori kuchlanishli qurilmalar holatida, tok o‘tkazuvchi elementga bevosita tegmasdan turib ham, havo bo‘shlig‘ida elektr yoyi hosil bo‘lganda (sizib chiqish yoki teshilish paytida) jarohat olish mumkin. Shu sababli xavfsizlikni ta’minlash maqsadida ish sharoitiga qarab shaxsiy himoya vositalari: qo‘lqoplar, botlar, gilamchalar va boshqa ShHVlardan foydalaniladi. ot usloviy rabotы. \n
\n\n\t Maishiy hayotda elektr jarohatlari olishning quyidagi holatlarini ta’kidlash lozim: \n
\n-
\n\t
- nosoz elektr asboblari; \n\t
- ochiq qolgan elektr simlari; \n\t
- uzilgan elektr uzatish liniyalari; \n\t
- yashin urishi. \n
\n\t Zarba kuchi va jarohatlarning og‘irligiga tokning quvvati va xarakteridan tortib, ta’sir qilish vaqti va jabrlanuvchining biologik parametrlarigacha bo‘lgan turli omillar ta’sir qiladi. Ko‘p narsa kuchlanish manbaiga tegish joyiga va organizmda elektr toki o‘tish sohasiga bog‘liq. \n
\nTok urishidan himoya qilish choralari
\n\n\t Elektr qurilmalari bilan ishlashda xavfsizlikni ta’minlash uchun normativ hujjatlarda ko‘rsatilgan asosiy ehtiyot choralarini bilish va ularga rioya qilish zarur. Amaldagi qoidalarda quyidagi ko‘rsatmalar ko‘zda tutilgan: \n
\n-
\n\t
- tok o‘tkazuvchi qismlarning qo‘l yetmaydigan bo‘lishini ta’minlash; \n\t
- sifatli, zaruratga qarab ikki qavatli izolyatsiyani qo‘llash; \n\t
- elektr uskunalarini va elektr qurilmalarining tarkibiy qismlarini yerga ulash (zazemleniye); \n\t
- tok o‘tkazuvchi elementlarning xavfsiz avtomatik himoya blokirovkasidan foydalanish; \n\t
- elektr qabul qilgichlarni umumiy energiya tarmog‘idan izolyatsiya qilish; \n\t
- elektr simlari va uskunalarning butunligini rejali tekshiruvdan o‘tkazish; \n\t
- texnik xodimlarni o‘qitish, attestatsiya va qayta attestatsiyadan o‘tkazish; \n\t
- ogohlantiruvchi, taqiqlovchi, buyuruvchi va ko‘rsatuvchi belgilar; \n\t
- elektr o‘tkazgichlar izolyatsiyasi holatini nazorat qilish. \n
\n\t Shuningdek, xavfsizlikni ta’minlash maqsadida shaxsiy himoya vositalaridan foydalaniladi. Qo‘shimcha ravishda elektr qurilmalaridan foydalanish savodxonligini oshirish uchun xodimlarga yo‘riqnoma beriladi. \n
\nXavfsizlik plakatlari va belgilari
\n\n\t Sanoat ishlab chiqarishi doimo yuqori jarohatlanish xavfi bilan bog‘liq bo‘lib, maxsus plakatlar va belgilar xodimlarni ehtimoliy xavf va uning oqibatlari haqida ogohlantirish orqali ushbu darajani pasaytirishga xizmat qiladi. Bu zararli omillarning insonga ta’sirini kamaytirishga va hatto istisno qilishga yordam beradi. \n
\n\n\t Ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan standart plakatlar orasida quyidagilarga e’tibor berish lozim: \n
\n-
\n\t
- taqiqlovchi; \n\t
- ogohlantiruvchi; \n\t
- buyuruvchi; \n\t
- ko‘rsatuvchi. \n
\n\t Katta hajmli uskunalar va qurilmalar uchun belgilarning kattalashtirilgan o‘lchamlari ko‘zda tutilgan. O‘z vaqtida xabardor qilingan inson ehtimoliy xavfga to‘g‘ri munosabat bildirishga va elektr toki urishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun zarur choralarni ko‘rishga qodir bo‘ladi. \n
\n
\n 
\n
Kuchlanishni tekshirish
\n\n\t Inson kuchlanish mavjudligini manba bilan aloqa qilgunga qadar a’zolari orqali sezmaydi. Shu sababli korxonalarda xodimlarning ish joylari vaqti-vaqti bilan tekshirib turiladi. \n
\n\n\t Xavfsizlikni ta’minlash uchun quyidagilarda kuchlanish mavjudligi tekshiriladi: \n
\n-
\n\t
- uch fazali tarmoqdagi uch juft fazada; \n\t
- har bir alohida faza va yerga ulanishda; \n\t
- nol ishchi va himoya o‘tkazgichida. \n
\n\t Elektr energiyasi mavjudligini nazorat qilishdan oldin, ishlatilayotgan indikatorning sozligini tekshirish muhimdir. Shu maqsadda asbob avvaldan kuchlanish ostida ekanligi ma’lum bo‘lgan tok o‘tkazuvchi qismlarga ulab ko‘riladi. \n
\nYerga ulashni o‘rnatish
\n\n\t Sanoat ishlab chiqarishi doimo kuchlanishdan uzilgan elektr qurilmalarida ishlayotgan xodimlarning kutilmagan kuchlanish paydo bo‘lishi natijasida tok urishi xavfi bilan bog‘liq. Bunday vaziyatlar uskunalarning noto‘g‘ri ulanishi, simlarning uzilishi yoki yashin urishi tufayli yuzaga keladi. \n
\n\n\t Ko‘pincha ko‘chma yerga ulagichlar yordamida himoyalanishdan foydalaniladi. Bular yerga ulash moslamasini tok o‘tkazuvchi qismga ulash uchun maxsus qulflarga ega bo‘lgan alohida ochiq, ko‘p tolali mis egiluvchan o‘tkazgichlardir. \n
\nShaxsiy himoya vositalari
\n\n\t Faoliyati elektr bilan bog‘liq bo‘lgan xodimlar xavfsizligini ta’minlashning majburiy sharti shaxsiy himoya vositalaridir. Ularni xarid qilish va taqdim etish sex boshlig‘i yoki direktor zimmasiga yuklatiladi. Ammo ishchilar ham ishlab chiqarishda jarohat olish xavfini unutmasliklari lozim. \n
\n\n\t ShHV yordamida elektr zarbasidan himoyalanish ochiq o‘tkazgich yoki kuchlanish ostidagi uskuna qismi bilan bevosita aloqa qilishning oldini olish imkonini beradi. Bu jarohat olish xavfini minimallashtiradi va ba’zan hayotni saqlab qoladi. \n
\n\n\t Standart shaxsiy himoya vositalari orasida quyidagilarga e’tibor qaratish lozim: \n
\n-
\n\t
- dielektrik qo‘lqoplar;; \n\t
- izolyatsiyalovchi gilamchalar; \n\t
- dielektrik botlar; \n\t
- izolyatsiyalovchi tagliklar \n
\n\t Shuningdek, ishlab chiqarishdagi elektriklar uchun maxsus kiyim ko‘rinishidagi himoya ko‘zda tutilgan: paxta va poliester materialidan tikilgan yarim kombinezon, kombinezon. Kostyumning tashqi tomoni uchun oxirgi mato, tanaga tegib turadigan ichki tomoni uchun esa birinchisi qo‘llaniladi. Paxtalik matodan astar terini ta’sirlantirmaydi va ortiqcha namlikni tez shimib oladi. \n
\n\n\t Qo‘lqoplar, gilamchalar, tagliklar yoki boshqa mahsulotlar bo‘lsin, shaxsiy himoya vositalarini to‘g‘ri tanlash va sotib olish uchun ruxsat etilgan kuchlanish oraliqlari ko‘rsatilgan yo‘riqnoma bilan diqqat bilan tanishib chiqish lozim. Nominal qiymatdan oshib ketgan taqdirda, tok urishi paytida ShHV xodimni jarohat olishdan himoya qila olmaydi. \n
\n
\n 
\n
Tok urgandan keyin birinchi yordam
\n\n\t Hushida bo‘lgan jabrlanuvchiga yordam berishning eng oddiy chorasi tinchlikni ta’minlash hisoblanadi. Tez yordam kelganiga qadar xodimni qulay holatda yotqizish, issiq yopinchiq bilan o‘rash va pulsini o‘lchash lozim. Kuyish, lat yeyish yoki sinish holatlarida tegishli shifokorgacha bo‘lgan yordam ko‘rsatiladi. Shifokor ko‘rsatmasisiz tibbiy preparatlarni qo‘llash mumkin emas. \n
\nAgar jabrlanuvchi hushsiz bo‘lsa, unga ham tinchlik kerak, bunda avval nafas olishi tekshiriladi. Insonni yumshoq to‘shakka yotqizib, harakatni cheklaydigan kiyimlarini yechish, kislorod kelishini ta’minlash lozim. Tibbiy brigada kelgunga qadar puls va boshqa hayotiy ko‘rsatkichlarni nazorat qilish muhim. \n
\n\n\t Hayotiy belgilar bo‘lmaganda, jabrlanuvchini sun’iy nafas berish va yurakni bilvosita massaj qilish orqali hushiga keltirish mumkin. Muolajalarni boshlashdan oldin insondan harakatni cheklaydigan kiyimlar yechiladi, agar qon laxtalari bo‘lsa, og‘iz bo‘shlig‘i tozalanadi. Hayotni qo‘llab-quvvatlash choralari xodim hushiga kelgunga qadar yoki tibbiy xodimlar kelgunga qadar davom ettiriladi. \n
\n\n\t Elektr toki urishi – ancha jiddiy jarohat bo‘lib, ko‘pincha o‘lim bilan tugaydi. Faoliyati elektr bilan bog‘liq bo‘lgan korxonaning rahbariyat tarkibi xodimlarni barcha zarur shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash haqida qayg‘urishi shart. Faqat elektr uskunalari bilan ishlash xavfsizligi bo‘yicha belgilangan ko‘rsatmalar bajarilgandagina ishlab chiqarishda jarohatlanishni sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Qoidalarga rioya qilmaslik ham ishchilar, ham kompaniya direktori uchun ayanchli yakunlanishi mumkin. \n
\n- Izohlar
